اگر خوانندگان عزیز بیاد داشته باشند، در آخرین بخش منتشر شده، دوست جوانی سئوال کرده بود حکمت های کهن خوابیده در متون عرفانی و ادبی جهان دیروز، چه نوع کارآیی در دنیای شتابزده و پر تنش و چالش امروزی ما دارد.

و آموزه های حافظ و مولانا و عطار، چه باری از دوش پر از بار ما جوانان رانده شده از فرهنگ مادری بر می دارد که در تلاش رسیدن به قطار سریع السیر عصر اینترنت هستیم، و راز بقاء ما نیز به سازگاری با این محیط و خواسته هایش بستگی دارد؟

ماه گذشته من بجای پاسخ مستقیم به این سئوال بسیار بجا و فکورانه، ابتداء خلاصه و چکیده ی منطق الطیر عطار را در یک مقاله برای وضوح بیشتر توضیحات این شماره، باستحصار رساندم.  و حالا نوبت به پاسخ مستقیم به سئوال این جوان خوش فکر است.

پاسخ باین سئوال احتیاج به تفاهم بر سر چند مقوله ذهنی و پیش فرضی دارد، که یک به یک مطرح می کنیم.

ابتدا اینکه ما باید در مورد نیاز انسان و انواع و چگونگی این نیازها، ذهنیت روشنی داشته باشیم.

هنگامی که فردی از چیزی یا کسی‌ شکایت دارد، باورمند به این واقعیت هست که چیز بهتری در انتظار اوست که میتواند به آن برسد. در حقیقت از نرسیدن به آن چیز بهتر، ناراحت و گله‌مند است.

اگر شما باور ناداشته باشید که بطور مثال میتوانید موفق به داشتن خانه بزرگتر، کار بهتر، روابط بهتر، پول بیشتر، و و و... بشوید، دیگر جایی‌ برای شکوه کردن باقی‌ نمی ماند.

 آدلر و احساس اجتماعی

 آلفرد آدلر¹ روانشناسی بنام است که به دیدگاه ها و نظریات فروید گرایش داشت، بعدها  با عقاید فروید درباره ی نقش جنسیت در رشد شخصیت سالم  در افراد روان نژند²به مخالفت برخاست.

آدلر معتقد است که احساس حقارت³ و تلاش های جبرانی برای برتری جویی⁴، مهمترین نقش را در ایجاد بیماری های نوروتیک و ارضای مهرورزی و همچنین کارکردن به عهده دارد. وی علایق اجتماعی را به احساس یگانگی و برادری یک فرد با دیگری اطلاق می کند. افرادی که احساس اجتماعی⁵ را در خود پرورش می دهند، رقابت غیر منطقی با دیگران ندارند و حتی تقلایی هم برای برتری جویی نسبت به دیگران ندارند. این افراد اشخاص دیگر را مانند موجودات با ارزش می بینند که در نهایت متوجه و وابسته به خود او هستند، نه به عنوان عواملی تهدید کننده یا صرفاً وسیله ای برای رشد شخصی.

ویکتور فرانکل و انسان متعالی

 ویکتور فرانکل¹ روانشناس هستی گرا و نظریه پرداز رویکرد “معنی درمانی”²، با تجربه های عمیق و مشاهدات عینی که از زندان های”آشویتس”³ و “داخائو”⁴ به دست آورده بود، به این مهم دست یافت که انسان ها در هر وضعیت و شرایطی در انتخاب عمل ممتازند، بدین معنی که حتی در تاریکترین لحظه ها می توانیم نشانه هایی از آزادی و استقلال خود را حفظ کنیم. وی معتقد است که انسان می تواند هرچیز ارزشمندی را از دست بدهد مگر بنیادی ترین حق بشری یعنی آزادی انتخاب را.

راجرز و خود شکوفایی

کارل راجرز¹، از انسان سالم با عنوان “انسان با عملکرد کامل”² یاد می کند. نخستین نکته ای که در تلقی راجرز از شخصیت سالم در پیش روی داریم، این است که سلامت روانی، “روند است، نه حالت بودن”، “مسیر است نه مقصد”. انسان سالم برای تحقق خود پیش می رود، هیچ گاه از حرکت باز نمی ایستد وضعیتی ایستا ندارد. اهداف رو به آینده، فرد را به پیش می راند و همه ی جنبه های او را دگرگون می سازد و می پروراند. دومین نکته ی “تحقق خود” این است که این روند، دشوار و گاه دردناک است و مستلزم آموختن پیوسته و گسترش همه ی توانایی ها و استعداد های مشخص است.

راجرز در این باره می نویسد: تحقق خود، شهامت “بودن” و غوطه ور شدن در جریان زندگی است. سومین نکته این است که کسانی که به تحقق خود می پردازند به راستی خودشان هستند. علاوه بر این نگرش کلی، راجرز پنج ویژگی خاص را برای انسان با عملکرد کامل عرضه کرده است.

از این شماره در چند بخش، سلامت روانی از دیدگاه روانشناسان را بررسی می کنیم. این روانشناسان عبارتند از: کارل گوستاو یونگ، کارل راجرز، گوردن آلپورت، ویکتور فرانکل، ویلیام بلاتز، آلفرد آدلر، آبراهام مزلو، اتو رنک، ویلهم رایش، رابرت اسگیولی، فردریک پرلز و در پایان به سلامت روانی از دیدگاه فلاسفه هستی گرا نگاه می کنیم.

کارل گوستاو یونگ¹، از برجسته ترین روانشناسان معاصر است که رویکرد روان پویایی داشته، با پایه گذاری روان شناسی تحلیلی، تحقیق عمیق و مستمر در حوزه روانشناسی و همچنین تألیف آثار متعدد و بسیار دامنه دار در حوزه علوم انسانی و روانشناسی نام خود را برای همیشه در تاریخ به عنوان ژرف اندیش ترین روانشناس ماندگار کرده است.